ورود به سايت
تنوع آب و هوايي در كشور ، سيستم پرورش و نگهداري دام و همچنين كوچ و تردد دام از منطقه اي به منطقه ديگر و شيوع انواع انگل هاي داخلي (نماتودها ، سستودها ، ترماتودها) و انگلهاي خارجي (كنه ، شپش ، مايت ، مگس ، پشه ) و بيماريهاي منتقله توسط بندپايان را در مناطق آب و هوائي مختلف كشور باعث گرديده است و در نهايت ضرر و زيانهاي اقتصادي ناشي از بيماريهاي انگلي كه به فرآورده هاي خوراكي و غير خوراكي دام اعم از گوشت ، شير ، پشم ، پوست و روده و يا تأثيرات سوء كه در بهداشت عمومي از طريق انتقال بيماريهاي انگلي از حيوان به انسان صورت ميگيرد دستورالعمل مبارزه با بيماريهاي انگلي را در تداوم طرح و پروژه هاي برنامه سوم توسعه اجتماعي و اقتصادي بشرح ذيل تدوين و ابلاغ مي گردد : الف) مبارزه با انگلهاي داخلي دام :
1. مبارزه با نماتودهاي دستگاه گوارش : 1-1- مبارزه با نماتودهاي دستگاه گوارش گوسفند و بز : با توجه به آشنا شدن دامداران به روش مبارزه با بيماريهاي انگلي داخل بدن دام در سالهاي گذشته ، اجراي فراگير طرح مبارزه با انگلهاي داخلي توصيه نمي شود و اين مبارزه با هدايت و نظارت ادارات كل دامپزشكي ، توسط دامدار انجام مي گيرد و قبل از تجويز دارو ، بررسي وضعيت مقاومت دارويي در مناطقي كه آلودگي دامها به نماتودهاي لوله گوارش بالاست ، براساس دستورالعمل مربوطه توسط اداره كل دامپزشكي استانها انجام و در صورت وجود مقاومت ، نتايج بمنظور هماهنگي ، تعيين داروي مؤثر به دفتر مبارزه ارسال شود . تبصره – بديهي است ، در كليه استانهاي كشور با توجه به اطلاعات موجود و مطالعات انجام شده (نتايج EPG) توسط ادارات كل دامپزشكي استانها و در صورت وجود كانونهاي آلوده به نماتد ، درمان دسته جمعي توسط اكيپهاي عملياتي (بصورت طرح و با درج در موافقت نامه استاني) انجام خواهد گرفت . مطالعه EPG : با توجه به اهميت مطالعه EPG جهت شناخت وضعيت آلودگي دامها به انگلهاي لوله گوارش لازم است در كليه استانها ، با استفاده از كدهاي اپيدميولوژيك واجد گوسفند و بز مشخص شده براي مناطق تحت پوشش هر استان ، در دو فصل بهار و پاييز ، تعداد 40 واحد اپيدميولوژيك به روش تصادفي (رندوم) انتخاب و از هر واحد سه گله گوسفند و بز تعيين و از هر گله تعداد 10 رأس دام به صورت تصادفي مشخص و نمونه برداري لازم براي تعيين EPG انجام و مشخصات مورد نظر در فرمهاي مربوطه درج مي گردد . آزمايشات و مطالعات مربوط به EPG با استفاده از مك ماستر و سديمانتاسيون مطابق دستورالعملي كه قبلاً ارسال گرديده انجام و نتايج حاصل را در فرمهاي مربوط به آن ثبت و سپس كليه اطلاعات مربوط به دام و آزمايشات در برنامه كامپيوتري كه متعاقباً ارسال خواهد گرديد ، درج نموده و نسخه اي از آن به E.mail گروه بررسي و مبارزه با بيماريهاي انگلي دام به آدرس IVO_para@yahoo.com ارسال مي گردد . (نمونه برداري در ماههاي فروردين ، ارديبهشت ، خرداد ، مهر ، آبان و آذر انجام و فاصله نمونه برداري يكماه خواهد بود . ) همچنين در استانهاي سردسير در ماههاي تابستان و در استانهاي گرمسير ماههاي فصل زمستان به سبب اينكه ممكن است آلودگي دامها در اين فصول نيز وجود داشته باشد به مطالعه 6 ماهه فوق اضافه خواهد شد . دام متحرك (كوچ رو) : در كليه استانها يك نوبت درمان عليه نماتودها هنگام عزيمت به منطقه سردسير "ييلاق" و نوبت دوم هنگام مراجعت بوده و داروي انتخاب و سنجش مقاومت دارويي بر اساس دستورالعمل مربوطه در استانهاي ساحلي جنوب و كناره هاي درياي خزر با درج در موافقتنامه ادارات كل دامپزشكي استانها انجام گيرد .
2-1- مبارزه با نماتودهاي دستگاه گوارش گاو و گوساله : در استانهاي كناره درياي خزر و ساحلي جنوب كشور ، به دليل مستعد بودن شرايط آب و هوائي براي رشد انگلها يك مرحله درمان دسته جمعي ترجيحاً در آبان ماه توصيه مي گردد .
2. مبارزه با ترماتود (فاسيولا) در كانونهاي آلوده به ترماتودها كه در بررسي EPG در سالهاي قبل و نيز در مطالعه ضايعات كشتارگاهي ناشي از فاسيولا مشخص شده اند اجراي مبارزه فراگير در كليه استانها در كانونهاي بيماري و با درج در موافقت نامه استاني و با استفاده از داروهاي اختصاصي مانند : تريكلابندازول ، رافوكسانايد و كلوزانتل انجام خواهد گرفت . در استانهاي حاشيه درياي خزر ، در دامهاي ساكن (گوسفند و بز و گاو) درمان دسته جمعي در ماههاي شهريور يا مهر و بهمن يا اسفند در دو مرحله توصيه مي گردد . در دامهاي كوچ روي اين استانها زمان مناسب درمان هنگام عزيمت به ييلاق و نوبت دوم زمان مراجعت است . در استانهاي ساحلي جنوب كشور در كانونهاي آلوده درمان گوسفند و بز و گاو ساكن در دو مرحله مرداد و آذر يا دي انجام مي گيرد و در مناطق با آلودگي كمتر ، يك نوبت درمان (آذر يا دي ) كفايت مي كند . در دام كوچ روي اين استانها زمان مناسب درمان هنگام عزيمت به ييلاق و نوبت دوم زمان مراجعت است . توضيح اينكه اولين مرحله درمان در بره ها در هر دو منطقه فوق الذكر زمان از شير گرفتن آنهاست . در ساير نقاط كشور با توجه به اطلاعات موجود در كانونهاي آلوده به فاسيولا ، درمان در دو نوبت اسفند يا فروردين و شهريور يا مهر توصيه مي گردد و در دام كوچ رو نيز يك درمان هنگام حركت به ييلاق و درمان دوم زمان مراجعت انجام گيرد . دركانونهاي آلوده به ديكروسليوم باتوجه به اينكه در حال حاضر داروي اختصاصي در دسترس نيست براي كنترل آلودگي از آلبندازول با دز استفاده گردد . نتايج گزارشات ارسالي از سوي استانها و تعيين وضعيت آلودگي به فاسيولا و ديكروسيلوم طي 9 ماه سالجاري به پيوست ارسال مي گردد .
3. مبارزه بر عليه سستدها : مبارزه فراگير بر عليه سستدها پيشنهاد نمي گردد . در صورت نياز ، مبارزه بر عليه اين گروه از انگلها ، بعهده دامدار با راهنمايي شبكه هاي دامپزشكي بوده و داروي انتخابي در اين مورد نيكلوزامايد مي باشد ، ضمن اينكه آلبندازول (باتوجه به وسيع الطيف بودن آن) نيز توصيه مي شود . بديهي است در دامهائيكه صرفاً درگير سستد لوله گوارشي مي باشند ميتوان از داروهاي انتخابي نيكلوزامايد استفاده نمود. مبارزه با كيست هيداتيد : درمان منظم سگهاي گله بر عليه كرم بالغ اكينوكوكوس گرانولوزوس هر دو ماه يكبار با داروي انتخابي پرازي كوانتل توسط دامدار انجام شود . البته بايستي پس از هر درمان 48 ساعت سگها در محل بسته اي نگهداري شده و مدفوع آنها بهمراه حدود 2-1 سانتي متر ضخامت خاكي كه با مدفوع در تماس بوده جمع آوري و بطريق بهداشتي معدوم گردد، ضمناً سطح خاك و وسيله برداشت مدفوع با شعله افكن ضدعفوني شود . بديهي است ضمن امحاء بهداشتي امعاء و احشاء آلوده به كيست هيداتيد در كشتارگاهها بايستي با همكاري سازمانهاي ذيربط با آموزش و آگاهي عمومي جوامع در معرض خطر را در جلوگيري از راههاي انتقال بيماري آشنا نمود . به منظور آگاهي آن اداره كل از ميزان شيوع بيماري كيست هيداتيد ،گزارشات ارسالي طي 9 ماهه سالجاري (1382) به پيوست ارائه مي گردد . انتظار مي رود در سال 1383 آن اداره كل اقدامات لازم جهت مبارزه مستمر و فراگير بر عليه آلودگي در سگهاي گله از طريق خوراندن دارو و مبارزه با سگ هاي ولگرد با همكاري سازمانهاي ذيربط و امحاء بهداشتي اندام هاي آلوده و كشتارگاهها و آموزش همگاني بعمل آورد و همانگونه كه در بخشنامه ارسالي اين دفتر اشاره گرديده است ، طرح موضوع در شوراي بهداشت استان مي تواند به امر سازماندهي مبارزه بر عليه اين بيماري مشترك بين انسان و حيوان كمك شاياني نمايد . تجربه برخي از استانها مؤيد اين ديدگاه مي باشد . برخي از ادارات كل دامپزشكي با پيگيري موضوع از طريق شوراي فوق الذكر موفق به جلب نظر شورا شده و بعضاً بودجه مناسبي جهت امر مبارزه به دامپزشكي اختصاص داده اند . با توجه به طرح مبارزه با بيماري هاري در آن استان، درمان سگهاي گله بر عليه بيماري اكينوكوزيس همزمان با واكسيناسيون هاري بمنظور افزايش پوشش امر مبارزه توصيه ميگردد .
ب) مبارزه بر عليه انگلهاي خارجي :
ديدگاه كلي براينست كه در سال 1383 با توجه به اهداف پروژه در امر آموزش و ترويج و امكان تأمين سموم يارانه دار لازم است بگونه اي عمل نمود كه در پايان سال در كليه روستاهاي استان كه در طول برنامه سوم به دلائلي امكان اجراي عمليات سمپاشي مقدور نبوده اين عمليات انجام پذيرفته و پوشش كامل صورت گيرد .
1. مبارزه بر عليه انگلهاي خارجي درگوسفند و بز 1-1- حمام دادن دام : با توجه به چرخه زندگي بندپايان مخصوصاً كنه ها كه مهمترين ناقلين انگلهاي تك ياخته اي خوني ، ويروسها و باكتريها مي باشند و با در نظر گرفتن زمان شروع فعاليت آنها در هر استاني ، و نظر به مطالعات و تجارب قبلي استان در رابطه با فعاليت عوامل ياد شده و پس از فصل سرما ، زمانيكه حداكثر درجه حرارت به 20 درجه سانتيگراد مي رسد ، اولين نوبت انجام عمليات مبارزه بر عليه انگلهاي خارج بدن دام : حمام دادن ،يا روش Pour-on و يا روش Spot-on خواهد بود . توصيه مي شود دو يا سه نوبت حمام دادن به فاصله يكماه (زمان غوطه وري 30 الي 60 ثانيه با توجه به نوع سم مصرفي و توصيه كارخانه سازنده دربهار) انجام شود . توضيح اينكه آغاز فعاليت كنه براي يافتن ميزبان زماني است كه حداكثر درجه حرارت به 20 درجه سانتيگراد مي رسد و دفعات مبارزه بستگي به شرايط و وضعيت آلودگي خواهد داشت . سموم مناسب براي اين عمل سموم فسفره و يا پايروتيروئيد دامي بوده و اولويت مبارزه در كانونهاي تيلريوز و بابزيوز و ساير بيماريهاي تك ياخته اي ، ويروسي و ... منتقله توسط انگلهاي خارجي مي باشد : تبصره 1 : در مورد گوسفند و بز كوچ رو ، مبارزه با انگلهاي خارجي بدن دام در دو مرحله ، يك مرحله در مسير كوچ از مناطق قشلاقي به ييلاقي و مرحله ديگر هنگام مراجعت از ييلاق به قشلاق انجام گيرد . در مراكز پرواربندي گوسفند و بز و همچنين در گوسفندان داشتي علاوه بر ايام مذكور در دو نوبت اوايل پائيز و اوايل زمستان كه زمان تراكم دام در جايگاه مي باشد مبارزه انجام مي گيرد . بديهي است رعايت مسائل بهداشتي نظير تميز كردن جايگاه قبل از سمپاشي مورد توجه قرار خواهد گرفت . و براي مبارزه با انگلهاي خارجي بدن دام مي توان از روش حمام دادن ، پودر پاشي ، Pour-on و يا Spot-on و dust bag استفاده نمود . تبصره 2 : در مراكز تراكم دام از جمله ميادين دام احداث يك حمام ضد كنه براي گوسفند و بز و يك دوش Spray race براي سمپاشي بدن گاو و گوساله توصيه مي گردد . تبصره 3 : جهت مبارزه با جرب و شپش ، از سموم مجاز دامي به فاصله حدود سه هفته (طبق توصيه كارخانه سازنده ) بصورت حمام و پودر پاشي استفاده شود .
2-1- سمپاشي جايگاه سمپاشي جايگاه گوسفند و بز حداقل يكبار و در فصل پائيز قبل از جايگزيني زمستانه دام همزمان با سمپاشي بدن انجام گيرد . سموم مناسب براي اين منظور سموم مجازي است كه اثرات مطلوب در جايگاه داشته باشد . در گوسفند و بزهائيكه در شرايط روستائي پرورش داده مي شود ، سمپاشي جايگاه در دو مرحله ، اوايل بهار همزمان با حمام دادن بدن دام و پاييز قبل از جايگزيني زمستانه توصيه مي گردد . تبصره : بايد توجه نمود كه دز مصرفي سموم براي بدن دام و جايگاه متفاوت بوده و توصيه هاي كارخانه سازنده مد نظر قرار گيرد .
2. مبارزه بر عليه انگلهاي خارجي گاو و گاوميش : 1-2- سمپاشي بدن : سمپاشي بدن گاو و گاوميش در شروع فعاليت بندپايان بخصوص كنه ها و با توجه به شرايط آب و هوايي و نوع سم مصرفي ، حداقل دو نوبت مبارزه به فاصله يكماه با توجه به دستورالعمل سم مورد مصرف در بهار الزامي است . در سمپاشي بدن مي توان از روش دوش دادن دام و يا روش Spot-on , Pour-on استفاده كرد . و در مناطق روستائي در مكانهاي محدود دامپروري از اسپري دستي نيز مي توان بهره گرفت .
2-2- سمپاشي جايگاه گاو و گاوميش : حداقل دو نوبت در سال و همزمان با سمپاشي بدن انجام گيرد . سم مناسب براي سمپاشي جايگاه سموم مجاز دامي است كه براي جايگاه دام توصيه شده باشد . تبصره 1 : در مجتمع هاي دامداري ، مبارزه با انگلهاي خارجي بدن دام و جايگاه همزمان توصيه مي گردد . تبصره 2 : سموم مورد استفاده براي جايگاه ممكنست باسموم مورد استفاده براي بدن دام متفاوت باشد ، لذا از غلظت و رقيق سازي به دستور العمل كارخانه سازنده توجه شود .
3. مبارزه بر عليه انگلهاي خارجي در شتر و تك سمي ها : 1-3- مبارزه بر عليه انگلهاي خارجي شتر : در فصل بهار در دو نوبت به فاصله 15 روز با روش Spot-on با سموم مجاز دامي (توصيه شده براي بدن) انجام شود . 2-3- مبارزه با انگلهاي خارجي بدن در تك سميها : در صورت مشاهده انگلهاي خارجي بر روي بدن در فصل بهار هر 15 روز يكبار با استفاده از سموم مجاز (مخصوص اسب) به روش Pour-on و يا Spot-on ، زير دم ، داخل لاله گوش و زير كشاله ران توصيه مي شود . در صورت نياز براي سمپاشي جايگاه تك سمي ها از سموم مجاز (مخصوص جايگاه ) از ماه ارديبهشت تا پايان تابستان به فاصله يكماه مي توان استفاده نمود .
4. مبارزه با پشه هاي ناقل بيماري : در مناطقي كه پشه ها با انتقال عوامل بيماريهاي ويروسي ، تك ياخته اي ، كرمي و .... سبب بروز ضايعات و خسارات مي شوند ، مبارزه با آنها به روش هاي زير توصيه مي گردد . براي مبارزه در مرحله لاروي پشه ها كه در داخل آبهاي راكد در محوطه دامداريها و اطراف آن ، تكثير پيدا مي كنند ، پس از هماهنگي و همكاري با محيط ساير ارگانهاي ذيربط (محيط زيست و بهداشت محيط ) ميتوان از تركيبات نفتي به همراه سموم مجاز بعنوان لاروكش استفاده كرد . براي مبارزه با پشه هاي بالغ مي توان به روشهاي زير اقدام نمود : الف) سمپاشي اماكن دامي با سموم داراي اثر ابقايي مناسب به روش سمپاشي ، مه پاشي و ... ب) استفاده از آويزه هاي گوش دور كننده حشرات در دامها .
5. توسعه بهسازي اماكن دامي با انجام آموزش و ترويج ، دامداران را با زيانهاي ناشي از حضور انگلها آشنا نموده و مزاياي بهسازي اماكن دامي جهت كنترل انگلهاي خارجي و بيماريهاي منتقله توسط آنها به دامداران آموزش داده شود و حمايت هاي لازم نظير تأمين و تخصيص تسهيلات بانكي براي دامداران فراهم گردد .
ج) مبارزه با بيماريهاي انگلي تك ياخته اي خوني
1. تيلريوز گاوي : واكسيناسيون در گاوهاي حساس " اصيل و دورگ" در مناطق آلوده و با اولويت دادن به كانونهاي شناخته شده انجام مي پذيرد (كانون به محلي گفته مي شود كه حداقل يك دام مبتلا تشخيص و مورد تأييد آزمايشگاهي قرار گرفته باشد. در حال حاضر ، انجام واكسيناسيون در گاوهاي بومي توصيه نمي شود . زمان انجام واكسيناسيون برحسب نوع شرايط آب و هوايي در نيمه دوم سال ، آبان ماه تا اواسط فروردين سال بعدي مي باشد . 1-1- در دامهاي واكسينه در فصل وفورو افزايش فعاليت كنه ها امكان ابتلا به بيماري دور از انتظار مي باشد . در عين حال دامهاي واكسينه شده بعلت مقاومت نسبي در مقابل سويه وحشي كم و بيش مقاوم مي باشد معذالك در چنين مواقعي اگر واكنش هاي حرارتي دام شديد بود مورد درمان علامتي قرار گيرد و در صورت لزوم ميتوان از داروهاي مؤثر بر عليه تك ياخته نيز بهره گرفت . 2-1- در مراحل حمل و نگهداري واكسن نهايت دقت بعمل آمده و قبل از تزريق واكسن به بدن دام شيشه واكسن را بخوبي تكان داده و بلافاصله نسبت به تزريق آن اقدام گردد . محلول آماده شده حداكثر يكساعت پس از ذوب بايد مورد مصرف قرار گيرد . بديهي است در هنگام آماده سازي و انجام واكسيناسيون تيلريوز استفاده از وسايل حفاظتي نظير ماسك و عينك ضروري مي باشد . 3-1- چنانچه در داخل شيشه واكسن ازت مشاهده شود بعد از خارج كردن ازت ، واكسن مورد استفاده قرار خواهد گرفت ضمن اينكه وجود ازت درداخل واكسن تأثيري در كارايي آن ندارد . 4-1- در هر استان يك نفر دكتر دامپزشك كه آشنايي كامل با بيماريهاي تك ياخته اي داشته باشد مسئوليت نظارت بر مراحل حمل و نگهداري و برنامه كاربردي مصرف واكسن را بعهده خواهد داشت و در اين زمينه آموزشهاي لازم داده خواهد شد .
2. تيلريوز گوسفندي : واكسيناسيون بر عليه تيلريوز گوسفندي فقط در كانونهاي تأييد شده بيماري انجام گيرد . استانهائيكه تاكنون در آنها كانون بيماري تأييد شده است عبارتنداز : سيستان و بلوچستان ، فارس ، ايلام ، كرمان ، لرستان ، مركزي ، قزوين و خراسان . - در ساير استانها در صورت مشاهده بيماري ، لازم است نمونه جهت تأييد تشخيص به سازمان دامپزشكي ارسال شود . 3. مبارزه بر عليه بابزيوز از آنجا كه در حال حاضر واكسني بر عليه اين بيماري در كشور دسترس نيست كنترل و پيشگيري شامل عمليات مبارزه با انگلهاي خارجي (كنه ها ) مي باشد و در ضمن براي مبارزه با تك ياخته بابزيا در هنگام شيوع بابزيوز در يك گله ، لازم است تمامي آن گله با داروهاي ضدبابزيوز تحت درمان پيشگيرانه قرار گيرند . لازم به ذكر است كه داروهاي مورد استفاده بطور موقت و محدود گله را حفظ خواهند كرد . بنابراين گله تحت درمان از نظر مجدد و اقدامات بعدي زير نظر قرار گيرد . شرايط خشكسالي • در مناطقي كه احتمال خشكسالي مي رود واكسيناسيون برعليه تيلريوز گاوي و نيز تيلريوز گوسفندي (در مناطق آلوده ) تا حد امكان بصورت گسترده انجام شود . • در اين مناطق سعي شود پيش بيني و تدابير ويژه اي براي دسترسي بموقع و تأمين داروهاي ضدتك ياخته اي خوني صورت گيرد . • در شرايط خشكسالي و يا تابستانهاي گرم و طولاني بدليل كمبود علوفه و فقر غذائي و آلودگي دامها به ميكروارگانيسم هاي ديگر احتمال شكست ايمني وجود دارد و لذا در اين شرايط عليرغم كاهش كنه ها سرعت تبديل فرم هاي متفاوت تك ياخته تيلريا تا بوجود آمدن فرم عفوني بيشتر خواهد شد كه اين امر ممكنست به گسترش آلودگي كمك نمايند .
د) مبارزه با ناقلين تب كريمه كنگو “C.C.H.F”
در كليه استانها در كانونهاي شناخته شده بيماري و مناطقي كه خطر بروز آن وجود دارد ، عمليات سمپاشي دام و اماكن دامي در قالب طرح ملي مبارزه با بيماريهاي مشترك بين انسان و دام انجام خواهد يافت .
ه) ميازيس "اسكروورم"
1. نمونه برداري : تمام استانهاي كشور به منظور شناسائي ميازهاي جلدي در انواع دام در طول سال و كسب اطلاع از نوع و فراواني و انتشار جغرافيايي و فصلي آنها نسبت به نمونه برداري اقدام و نمونه ها را جهت تشخيص به سازمان دامپزشكي ارسال دارند و نيز در استانهاي همجوار با خوزستان ، بوشهر ، فارس ، كرمان و هرمزگان و نيز در استانهاي هم مرز با كشور عراق (كرمانشاه ، ايلام و كردستان ) تأكيد بيشتري مي گردد . 2. مبارزه در 5 استان خوزستان ، بوشهر ،فارس ، كرمان و هرمزگان انجام خواهد شد . عمليات مبارزه با ميازيس شامل :(سمپاشي و حمام دادن بدن دام ، سمپاشي جايگاه دام و نمونه برداري ) مشابه سال قبل انجام خواهد شد .
و) آموزش و ترويج
با توجه به اهميت آموزش در افزايش آگاهي هاي دامداران ، لازم است موضوع آموزش در اولويت برنامه آموزشي ترويجي در سال 1383 قلمداد شده و در اين خصوص دفتر بررسي ، مبارزه و مراقبت بيماريهاي دامي با هماهنگي و همكاري مديريت آموزش و ترويج سازمان دامپزشكي موظف به پيگيري اين مهم خواهند بود . دفتر بررسي ، مبارزه و مراقبت بيماريهاي دامي گروه مبارزه با بيماريهاي انگلي
کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت بهاداره کل دامپزشکی آذربایجان غربی متعلق می باشد.